เปลี่ยนชื่อได้กี่ครั้ง? กฎหมายไทยว่าอย่างไร
หลายคนที่คิดจะเปลี่ยนชื่อ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลเรื่องดวงชะตา ความเชื่อ หรือแค่รู้สึกว่าชื่อเดิมไม่เหมาะกับตัวเอง มักมีคำถามค้างคาใจอยู่ข้อหนึ่งเสมอ นั่นคือ "เปลี่ยนชื่อได้กี่ครั้ง กฎหมายกำหนดไว้ไหม" บทความนี้จะพาไปดูคำตอบตามหลักกฎหมายจริง พร้อมสิ่งที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจเปลี่ยนชื่อแต่ละครั้งครับ
คำตอบสั้น ๆ ก่อน: กฎหมายไม่ได้จำกัดจำนวนครั้ง
ปัจจุบันไม่มีพระราชบัญญัติฉบับใดกำหนดเพดานว่าคนไทยคนหนึ่งจะเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อรอง หรือชื่อสกุลได้สูงสุดกี่ครั้ง ตราบใดที่ชื่อใหม่ที่ขอเปลี่ยนไม่ขัดกับหลักเกณฑ์การตั้งชื่อที่กฎหมายกำหนดไว้ ก็สามารถยื่นคำขอเปลี่ยนชื่อได้เรื่อย ๆ ตามความจำเป็นของแต่ละคน
แต่ "ไม่มีข้อจำกัดทางกฎหมาย" ไม่ได้แปลว่าควรเปลี่ยนพร่ำเพรื่อ เพราะทุกครั้งที่เปลี่ยนชื่อ มีเรื่องที่ต้องตามไปจัดการอีกไม่น้อย ซึ่งจะพูดถึงในหัวข้อถัดไปครับ
- พระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2 และ 3 พ.ศ. 2548) วางหลักเกณฑ์เรื่องชื่อตัว ชื่อรอง และชื่อสกุลของบุคคลสัญชาติไทย
- พระราชบัญญัติคำนำหน้านามหญิง พ.ศ. 2551 ให้สิทธิผู้หญิงที่หย่าแล้วเลือกได้ว่าจะใช้คำนำหน้า "นาง" ต่อไป หรือกลับไปใช้ "นางสาว"
- พระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 วางขั้นตอนการแก้ไขข้อมูลในทะเบียนบ้านและฐานข้อมูลราชการ
ชื่อแบบไหนที่ขอเปลี่ยนไม่ได้
แม้จะเปลี่ยนได้ไม่จำกัดจำนวนครั้ง แต่นายทะเบียนจะไม่รับคำขอ หากชื่อใหม่ที่ยื่นเข้าข่ายลักษณะต้องห้าม เช่น
- เป็นคำหยาบ หรือคำที่ขัดต่อศีลธรรมอันดี
- พ้องหรือตรงกับพระปรมาภิไธย พระนามของพระราชินี หรือราชทินนามโดยไม่มีสิทธิ
- ทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นบุคคลในราชวงศ์
- ตรงหรือพ้องกับยี่ห้อสินค้า เครื่องหมายการค้าที่มีชื่อเสียง จนอาจก่อให้เกิดความสับสน
- ทำให้เข้าใจผิดในเรื่องเชื้อชาติหรือสัญชาติของตนเอง
หากชื่อที่เลือกไว้เข้าข่ายใดข่ายหนึ่งข้างต้น ต่อให้ยื่นกี่ครั้งก็จะถูกปฏิเสธ จึงควรตรวจสอบความหมายและความเหมาะสมของชื่อให้รอบคอบตั้งแต่ต้นครับ
ขั้นตอนเปลี่ยนชื่อตัว ทำอย่างไรบ้าง
การเปลี่ยนชื่อตัวเป็นกระบวนการที่ไม่ยุ่งยาก และส่วนใหญ่เสร็จได้ภายในวันเดียว
- ยื่นคำขอที่ ที่ว่าการอำเภอ หรือสำนักงานเขตตามทะเบียนบ้าน ของตนเองเท่านั้น (ยื่นที่อื่นไม่ได้)
- กรอกแบบคำขอเปลี่ยนชื่อตัว (แบบ ช.1) พร้อมเตรียมเอกสาร ได้แก่ บัตรประชาชนตัวจริงและสำเนา ทะเบียนบ้านฉบับสำเนา และใบสำคัญเปลี่ยนชื่อเดิม (ถ้าเคยเปลี่ยนมาก่อน)
- เจ้าหน้าที่ตรวจสอบคำขอกับชื่อที่ต้องห้าม หากไม่มีปัญหาจะออก หนังสือสำคัญแสดงการเปลี่ยนชื่อตัว (แบบ ช.3) ให้ในวันเดียวกันเป็นส่วนใหญ่
- เสียค่าธรรมเนียมตามอัตราที่ทางราชการกำหนด (ควรสอบถามอัตราล่าสุดกับอำเภอหรือเขตโดยตรง เพราะอาจมีการปรับเปลี่ยน)
สำหรับผู้เยาว์ อายุ 15-19 ปี ยื่นคำขอเองได้แต่ต้องมีผู้ปกครองให้ความยินยอม ส่วนเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี พ่อแม่หรือผู้ปกครองต้องเป็นผู้ยื่นแทนครับ อ่านรายละเอียดเอกสารและขั้นตอนแบบเต็มได้ที่ การติดต่อราชการเมื่อเปลี่ยนชื่อ
เปลี่ยน "นามสกุล" ต่างจากเปลี่ยน "ชื่อตัว" อย่างไร
การเปลี่ยนนามสกุลมีเงื่อนไขซับซ้อนกว่าการเปลี่ยนชื่อตัว เพราะเกี่ยวพันกับวงศ์ตระกูล แบ่งได้หลายกรณี
- สมรส/หย่า คู่สมรสเลือกได้ว่าจะใช้นามสกุลฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง คงนามสกุลเดิมของตน หรือใช้แบบผสมตามตกลง กฎหมายไม่บังคับให้ฝ่ายใดต้องเปลี่ยน
- รับบุตรบุญธรรม บุตรบุญธรรมมีสิทธิใช้นามสกุลของผู้รับได้ทันทีหลังจดทะเบียน
- รับมรดกตามพินัยกรรม ที่ระบุเงื่อนไขให้ใช้นามสกุลผู้ตาย ยื่นคำขอพร้อมแนบพินัยกรรมเป็นหลักฐาน
- ขออนุญาตพิเศษสร้างนามสกุลใหม่ ต้องยื่นผ่านนายอำเภอไปถึงผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้พิจารณาอนุมัติ ใช้เวลานานกว่าและผลไม่แน่นอน
เปลี่ยนได้ไม่จำกัด แต่ทำไมไม่ควรเปลี่ยนพร่ำเพรื่อ
นี่คือจุดที่คนมักมองข้าม แม้กฎหมายจะไม่ปิดกั้นจำนวนครั้ง แต่การเปลี่ยนชื่อบ่อยเกินไปมีผลกระทบในทางปฏิบัติที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจทุกครั้ง
- เอกสารราชการไม่อัปเดตให้อัตโนมัติ ต้องตามไปแก้ไขเองทีละหน่วยงาน ทั้งบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน หนังสือเดินทาง ใบขับขี่ โฉนดที่ดิน บัญชีธนาคาร และเอกสารบริษัทกรณีเป็นกรรมการ
- ตัวตนทางกฎหมายไม่เปลี่ยน หนี้สิน คดีความ และประวัติเครดิต ยังผูกกับเลขบัตรประชาชน 13 หลักเหมือนเดิม
- ความน่าเชื่อถือในสายตาคนรอบข้าง การเปลี่ยนชื่อถี่เกินไปอาจทำให้เกิดคำถามเรื่องความน่าเชื่อถือ โดยเฉพาะในธุรกรรมสำคัญ
- เสียเวลาและค่าใช้จ่ายสะสม ทั้งค่าธรรมเนียม ค่าออกบัตรใหม่ และค่าแก้ไขเอกสารอื่น ๆ ที่ตามมาในแต่ละครั้ง
เปลี่ยนให้ "ถูกที่ถูกทาง" ตั้งแต่ครั้งแรก คือทางลัดที่คุ้มค่าที่สุด
เพราะกฎหมายเปิดโอกาสให้เปลี่ยนชื่อได้ไม่จำกัดครั้ง หลายคนจึงเลือกเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ตามความเชื่อหรือคำแนะนำที่ได้ยินมา โดยไม่ได้ตรวจสอบอย่างละเอียดว่าชื่อนั้นเหมาะสมกับวันเดือนปีเกิด เลขศาสตร์ และดวงชะตาของตนเองจริงหรือไม่ ผลคือต้องเปลี่ยนซ้ำแล้วซ้ำอีก ทั้งที่หากตั้งชื่อให้ถูกหลักตั้งแต่ต้น ก็ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนบ่อยเลยครับ
การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการตั้งชื่อโดยตรง ที่พิจารณาทั้งหลักเลขศาสตร์ อายตนะ และความหมายของชื่ออย่างรอบด้าน จึงช่วยลดโอกาสที่ต้องกลับมาเปลี่ยนชื่อซ้ำในอนาคต ประหยัดทั้งเวลาและค่าใช้จ่ายในระยะยาว ดูรายละเอียดบริการตั้งชื่อ/เปลี่ยนชื่อมงคล
สรุป
- กฎหมายไทยไม่ได้จำกัดจำนวนครั้งในการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อรอง หรือชื่อสกุล
- ข้อจำกัดที่แท้จริงอยู่ที่ "ลักษณะของชื่อ" ต้องไม่ขัดต่อพระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505
- เปลี่ยนชื่อตัวทำได้รวดเร็ว ส่วนเปลี่ยนนามสกุลมีเงื่อนไขตามกรณีที่ซับซ้อนกว่า
- แม้เปลี่ยนได้ไม่จำกัด แต่ทุกครั้งมีภาระตามมาเรื่องเอกสารและค่าใช้จ่าย จึงควรตั้งชื่อให้ถูกต้องและเหมาะสมตั้งแต่ครั้งแรก
อ้างอิง:
- สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง http://www.dopa.go.th
"ความสำเร็จของชีวิต เป็นอิทธิพลมาจาก 4 ส่วน คือ ดวงชะตา ฮวงจุ้ย คุณธรรม และลิขิตฟ้า"
ผู้ก่อตั้งและโหราจารย์ประจำเว็บไซต์ Thaibabyname.com มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543
